2.2. Rektangelutvalet
| 2. Utvalsverktøya |

### 2.2. Rektangelutvalet

Rektangelutvalet vert brukt til å velja ut og markera rektangulære område i eit bilete. Dette er det enklaste, og det mest brukte av utvalsverktøya. Sjå Del 1, «Utval» for meir om utval og bruken av dei. Informasjon om eigenskapar som er felles for alle utvalsverktøya finn du i Del 2.1, «Felles eigenskapar».

Dette verktøyet kan også verta brukt for å teikna rektangel i eit bilete. Lag eit rektangulært utval og fyll dette ved hjelp av fyllverktøyet. Skal du teikna eit ope rektangel, altså berre omrisset, kan dette gjerast raskt og enkelt ved å laga eit høveleg utval og deretter streka det opp med høveleg farge og strek.

#### 2.2.1. Slik slår du på verktøyet

Du kan slå på verktøyet på mange måtar:

- Frå hovudmenyen via Verktøy → Utvalsverktøya → Rektangelutval.

- Ved å klikka på verktøysymbolet i verktøykassen.

- Ved å bruka snarvegen R.

#### 2.2.2. Valtastar

| Notat
Mange av valtastane er meir eller mindre felles for alle utvalsverktøya, og er nærare omtalte i Del 2.1.1, «Valtastar». Berre tastekombinasjonar som er spesifikke for dette verktøyet er omtalte her.

Ctrl

  Trykkjer du ned Ctrl-tasten etter at du har byrja å laga utvalet, og held han nede til du er ferdig, vert startpunktet brukt som sentrum i utvalet i staden for å verta eit av hjørna. Trykkjer du ned Ctrl-tasten før du byrjar markeringa, vert det nye utvalet subtrahert (trekt i frå) det utvalet som finst frå før. Markøren vert

Shift

  Trykkjer du ned Shift-tasten før du byrjar markeringa av utvalet, vert det nye utvalet lagt til det gjeldande utvalet. Markøren vert

  Trykkjer du ned Shift-tasten etter at du har byrja markeringa, og held han nede til du er ferdig, vert utvalet avgrensa til eit kvadrat dersom dette er det første utvalet. Seinare vil verktøyet bruka det sideforholdet som er fastsett i verktøyinnstillingane.

Ctrl+Shift

  Trykkjer du ned begge tastane etter at du har byrja utveljinga, vil dette gje ein kombinert effekt der du får eit kvadratisk utval sentrert om startpunktet. Legg merkje til at viss du trykkjer på desse tastane før du byrjar valet, lagar det eit snitt med det gjeldande utvalet og peikaren endrar form til:

#### 2.2.3. Å forandra utvalet

Figur 14.6. Eksempel på bruk av rektangelutvalet.

Når dette verktøyet er vald, vil musepeikaren visa symbolet når han kjem over biletet. Du kan nå dra ut og sleppa eit rektangel, eller eit kvadrat. Når du slepp opp museknappen, vert omrisset av utvalet vist med ei prikkelinje ((«marsjerande maur»). Du treng ikkje finjustere utvalet no. Det kan du eventuelt lett gjera seinare om nødvendig.

Når du flyttar musepeikaren rundt på biletet, vil peikaren forandra seg alt etter kvar han er i høve til utvalet:

- Utanfor utvalet ser musepeikaren ut slik som vist ovanfor. Dette fortel at verktøyet er klar for å laga eit nytt utval som anten vil erstatta det gjeldande utvalet, eller kombinera det nye utvalet med det gjeldande, avhengig av kva modus verktøyet er sett til.

– Innføre utvalet er utsjånaden på peikaren avhengig av kvar han er i utvalet. I kvart hjørne av utvalet er det ei tydeleg markert rute. Dette er handtak som du kan gripa tak i for å endra forma på utvalet. Er peikaren over eit av desse handtaka, er utsjånaden avhengig av samanhengen. I det nedre, høgre hjørnet vert han for eksempel sjåande slik ut: . Du kan altså forandra utsjånaden på utvalet ved å klikka og dra i desse handtaka. Fører du peikaren nær ei av sidene, vil det koma opp ei ny rute, dvs. eit nytt handtak, som du kan ta tak i og flytta heile sida. Også i dette tilfellet forandrar peikaren utsjånad avhengig av kva side han treff. Er han over den høgre sida, vil han sjå slik ut: . Du kan forstørra eller forminska utvalet ved å ta tak i desse punkta.

– Innføre resten av markeringa vil peikaren visa flyttesymbolet for å visa at no kan du flytta heile utvalet ved å klikka og dra.

Dessutan, viss du ikkje har fjerna avmerkinga for Uthev-alternativet, vert arbeidet ditt lettare fordi det som er utanfor utvalet vil vera mørkare enn det som er inne i utvalet, og da verkar utvalet utheva.

| Tips
Du kan setja musepeikaren over eit av markeringsområda, og flytta dette med piltastane ein piksel om gongen, eller 25 pikslar om gongen viss du held nede Shift-tasten.

Figur 14.7. Peikarsymbola

Biletet viser alle peikarsymbola og kvar dei vert brukte i rektangelutvalet.

Når alt arbeidet med utvalet er ferdig, må du koma deg ut av verktøyet, utan å øydelegge utvalet. Den enklaste måten er å klikka ein gong inne i utvalet eller å trykkja Enter-tasten. Ein annan måte er å velja eit anna verktøy utanom utvalsverktøya og for eksempel fylla utvalet med ein farge.

#### 2.2.4. Innstillingar

Figur 14.8. Dialogvindauget for verktøyinnstillingane

Normalt vert innstillingane for det valde verktøyet vist under verktøykassa så snart som du slår på verktøyet. Dersom dette ikkje er tilfelle, kan du få tilgang til dei frå biletmenyen via Vindauge → Dokkpanel → Verktøyinnstillingar som vil opna verktøyinnstillingane for det valde verktøyet. Du kan også opna verktøyinnstillingane ved å dobbeltklikka på det tilsvarande verktøyikonet i verktøykassen.

Modus, Kantutjamning, Mjuke kantar

  | Notat
  Mange av innstillingane er felles for alle utvalsverktøya og er nærare omtalte i Innstillingar for utvalsverktøy. Berre innstillingar som er spesifikke for dette verktøyet er omtalte her.

Avrunda hjørne

  Slår du på denne, kjem det fram ein glidebrytar som du kan bestemma radius for hjørneavrundinga med.

Ekspander frå sentrum

  Dette vil føra til at det punktet du klikkar på for å byrja å laga utvalet, vert sentrum i utvalet.

Fast

  Denne menyen gjev deg høve til å avgrensa forma til rektangelet på ulike måtar.

  Sideforhold

    Dersom du slår på denne, vil forholdet mellom sidene i rektangelet vera det som er skrive inn i den tilhøyrande ruta. Dette gjeld også når du forandrar storleiken på utvalet. Normalinnstillinga er 1 : 1, altså eit kvadrat, men dette kan du endra etter behov. Du kan klikka på symbolet for ståande eller liggjande for å invertera forholdet.

  Breidd

    Breidda vert bestemt av talet du skriv inn i innskrivingsruta.

  Høgd

    Høgda vert bestemt av talet du skriv inn i innskrivingsruta.

  Storleik

    Gjer at du ikkje kan forandra formatet. Høgd og breidd vert ikkje endra.

Posisjon

  Desse to tekstfelta inneheld dei gjeldande vassrette og loddrette koordinata for øvre, venstre hjørne for utvalet. Du kan bruka desse felta for å justera plasseringa nøyaktig.

Storleik

  Desse to tekstfelta inneheld den gjeldande breidda og høgda på utvalet. Du kan bruka desse felta for å justera storleiken nøyaktig.

Utheving

  Dette valet fører til at biletet utanom det markerte området vert dekt av ei mørk, gjennomsiktig maske for å gjera utvalet tydelegare.

Hjelpelinjer

  I denne nedtrekksmenyen kan du velja kva slag hjelpelinjer som eventuelt skal brukast innføre utvalet for å gjera det enklare å utforma utvalet slik at det samsvarar med dei vanlege reglane for fotokomposisjonar.

  Her er det seks val:

  - Ingen hjelpelinjer

  - Senterlinjer

  - Tredelingsregel

  - Femdelingsregel

  - Gylne snitt

  - Diagonale linjer

Autokrymp

  Dette valet er tilgjengeleg dersom eit rektangelutval er brukt. Eit trykk på knappen Autokrymp vil føra til at utvalet automatisk vert krympa til den minste rektangelforma som inkluderer begge elementa i utvalet. Algoritmen, dvs. matematikken som reknar ut dette, er nokså «intelligent». I denne samanhengen betyr det at resultatet i nokre tilfelle kan verta svært avansert, i andre tilfelle overraskande dumt. Dersom området du vel ut er omgjeve av einsfarga flater, vil den automatiske krympinga til vanleg verta nokså brukbart. Det endelege utvalet treng ikkje ha same forma som det utvalet du feiar ut.

  Figur 14.9. Eksempel på bruk av autokrymp

  Bilete med to element merkte

  Autokrymp brukt

Krymp fletta

  Dersom også Flett synlege er slått på, vil den automatiske krympinga bruka pikselinformasjonar frå alle dei synlege laga i staden for berre det gjeldande laget.

  Du kan finna meir om dette i ordforklaringar.

2. Utvalsverktøya |  | 2.3. Ellipseutvalet

Report a bug in GIMP Report a documentation error